HOOFDSTUK 5

Wetgeving en bestuur

INLEIDING

ALGEMENE INLEIDING

Artikel 101 - [vervallen]

Vervallen bij rijkswet van 20 juli 1995

MEER OVER DIT ONDERWERP

Artikel 102 - [vervallen]

Vervallen bij rijkswet van 22 juni 2000

MEER OVER DIT ONDERWERP

Artikel 103 - Uitzonderingstoestand

  1. De wet bepaalt in welke gevallen ter handhaving van de uit- of inwendige veiligheid bij koninklijk besluit een door de wet als zodanig aan te wijzen uitzonderingstoestand kan worden afgekondigd; zij regelt de gevolgen.

  2. Daarbij kan worden afgeweken van de grondwetsbepalingen inzake de bevoegdheden van de besturen van provincies, gemeenten, openbare lichamen als bedoeld in artikel 132a en waterschappen, van de grondrechten geregeld in de artikelen 6, voor zover dit de uitoefening buiten gebouwen en besloten plaatsen van het in dit artikel omschreven recht betreft, 7, 8, 9, 12, tweede en derde lid, en 13, alsmede van artikel 113, eerste en derde lid.
  3. Terstond na de afkondiging van een uitzonderingstoestand en voorts, zolang deze niet bij koninklijk besluit is opgeheven, telkens wanneer zij zulks nodig oordelen beslissen de Staten-Generaal omtrent het voortduren daarvan; zij beraadslagen en besluiten ter zake in verenigde vergadering.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
REAGEER!

Artikel 104 - Belastingheffing

Belastingen van het Rijk worden geheven uit kracht van een wet. Andere heffingen van het Rijk worden bij de wet geregeld.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
VIDEO
REAGEER!

Artikel 105 - Recht van begroting

  1. De begroting van de ontvangsten en de uitgaven van het Rijk wordt bij de wet vastgesteld.

  2. Jaarlijks worden voorstellen van algemene begrotingswetten door of vanwege de Koning ingediend op het in artikel 65 bedoelde tijdstip.

  3. De verantwoording van de ontvangsten en de uitgaven van het Rijk wordt aan de Staten-Generaal gedaan overeenkomstig de bepalingen van de wet. De door de Algemene Rekenkamer goedgekeurde rekening wordt aan de Staten-Generaal overgelegd.

  4. De wet stelt regels omtrent het beheer van de financiën van het Rijk.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
BLOGS
REAGEER!

Artikel 106 - Geldstelsel

De wet regelt het geldstelsel.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
REAGEER!

Artikel 107 - Codificatie

  1. De wet regelt het burgerlijk recht, het strafrecht en het burgerlijk en strafprocesrecht in algemene wetboeken, behoudens de bevoegdheid tot regeling van bepaalde onderwerpen in afzonderlijke wetten.

  2. De wet stelt algemene regels van bestuursrecht vast.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
REAGEER!

Artikel 108 - [vervallen]

Vervallen bij rijkswet van 25 februari 1999

MEER OVER DIT ONDERWERP

Artikel 109 - Rechtspositie ambtenaren

De wet regelt de rechtspositie van de ambtenaren. Zij stelt tevens regels omtrent hun bescherming bij de arbeid en omtrent medezeggenschap.

 

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
VIDEO
recente rechtspraak
REAGEER!

Artikel 110 - Openbaarheid van bestuur

De overheid betracht bij de uitvoering van haar taak openbaarheid volgens regels bij de wet te stellen.

 

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
VIDEO
ACHTERGRONDEN
BLOGS
REAGEER!
POLITIEK

Artikel 111 - Ridderorden

Ridderorden worden bij de wet ingesteld.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
VIDEO
recente rechtspraak
REAGEER!

HOOFDSTUK 6

Rechtspraak

INLEIDING

ALGEMENE INLEIDING

Artikel 112 - Civiele en administratieve rechtspraak

  1. Aan de rechterlijke macht is opgedragen de berechting van geschillen over burgerlijke rechten en over schuldvorderingen.

  2. De wet kan de berechting van geschillen die niet uit burgerlijke rechtsbetrekkingen zijn ontstaan, opdragen hetzij aan de rechterlijke macht, hetzij aan gerechten die niet tot de rechterlijke macht behoren. De wet regelt de wijze van behandeling en de gevolgen van de beslissingen.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
VIDEO
REAGEER!

Artikel 113 - Strafrechtspraak

  1. Aan de rechterlijke macht is voorts opgedragen de berechting van strafbare feiten.

  2. Tuchtrechtspraak door de overheid ingesteld wordt bij de wet geregeld.

  3. Een straf van vrijheidsontneming kan uitsluitend door de rechterlijke macht worden opgelegd.

  4. Voor berechting buiten Nederland en voor het oorlogsstrafrecht kan de wet afwijkende regels stellen.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
VIDEO
REAGEER!

Artikel 114 - Doodstraf

De doodstraf kan niet worden opgelegd.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
VIDEO
ACHTERGRONDEN
REAGEER!

Artikel 115 - Administratief beroep

Ten aanzien van de in artikel 112, tweede lid, bedoelde geschillen kan administratief beroep worden opengesteld.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
REAGEER!

Artikel 116 - Rechterlijke macht

  1. De wet wijst de gerechten aan die behoren tot de rechterlijke macht.

  2. De wet regelt de inrichting, samenstelling en bevoegdheid van de rechterlijke macht.

  3. De wet kan bepalen, dat aan rechtspraak door de rechterlijke macht mede wordt deelgenomen door personen die niet daartoe behoren.

  4. De wet regelt het toezicht door leden van de rechterlijke macht met rechtspraak belast uit te oefenen op de ambtsvervulling door zodanige leden en door de personen bedoeld in het vorige lid.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
VIDEO
REAGEER!

Artikel 117 - Rechtspositie leden rechterlijke macht

  1. De leden van de rechterlijke macht met rechtspraak belast en de procureur-generaal bij de Hoge Raad worden bij koninklijk besluit voor het leven benoemd.

  2. Op eigen verzoek en wegens het bereiken van een bij de wet te bepalen leeftijd worden zij ontslagen.

  3. In de gevallen bij de wet bepaald kunnen zij door een bij de wet aangewezen, tot de rechterlijke macht behorend gerecht worden geschorst of ontslagen.

  4. De wet regelt overigens hun rechtspositie.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
REAGEER!

Artikel 118 - Hoge Raad

  1. De leden van de Hoge Raad der Nederlanden worden benoemd uit een voordracht van drie personen, opgemaakt door de Tweede Kamer der Staten-Generaal.

  2. De Hoge Raad is in de gevallen en binnen de grenzen bij de wet bepaald, belast met de cassatie van rechterlijke uitspraken wegens schending van het recht.

  3. Bij de wet kunnen aan de Hoge Raad ook andere taken worden opgedragen.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
REAGEER!

Artikel 119 - Ambtsmisdrijven

De leden van de Staten-Generaal, de ministers en de staatssecretarissen staan wegens ambtsmisdrijven in die betrekkingen gepleegd, ook na hun aftreden terecht voor de Hoge Raad. De opdracht tot vervolging wordt gegeven bij koninklijk besluit of bij een besluit van de Tweede Kamer.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
REAGEER!
POLITIEK

Artikel 120 - Toetsingsverbod

De rechter treedt niet in de beoordeling van de grondwettigheid van wetten en verdragen.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
VIDEO
ACHTERGRONDEN
BLOGS
REAGEER!
POLITIEK
IN DE WERELD

Artikel 121 - Openbaarheid terechtzittingen

Met uitzondering van de gevallen bij de wet bepaald vinden de terechtzittingen in het openbaar plaats en houden de vonnissen de gronden in waarop zij rusten. De uitspraak geschiedt in het openbaar.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
REAGEER!

Artikel 122 - Gratie

  1. Gratie wordt verleend bij koninklijk besluit na advies van een bij de wet aangewezen gerecht en met inachtneming van bij of krachtens de wet te stellen voorschriften.

  2. Amnestie wordt bij of krachtens de wet verleend.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
VIDEO
ACHTERGRONDEN
recente rechtspraak
REAGEER!

HOOFDSTUK 7

Decentralisatie

INLEIDING

ALGEMENE INLEIDING

Artikel 123 - Instelling provincies en gemeenten

  1. Bij de wet kunnen provincies en gemeenten worden opgeheven en nieuwe ingesteld.

  2. De wet regelt de wijziging van provinciale en gemeentelijke grenzen.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
VIDEO
recente rechtspraak
BLOGS
REAGEER!

Artikel 124 - Autonomie en medebewind

  1. Voor provincies en gemeenten wordt de bevoegdheid tot regeling en bestuur inzake hun huishouding aan hun besturen overgelaten.

  2. Regeling en bestuur kunnen van de besturen van provincies en gemeenten worden gevorderd bij of krachtens de wet.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
VIDEO
REAGEER!

Artikel 125 - Organen decentrale besturen

  1. Aan het hoofd van de provincie en de gemeente staan provinciale staten onderscheidenlijk de gemeenteraad. Hun vergaderingen zijn openbaar, behoudens bij de wet te regelen uitzonderingen.

  2. Van het bestuur van de provincie maken ook deel uit gedeputeerde staten en de commissaris van de Koning, van het bestuur van de gemeente het college van burgemeester en wethouders en de burgemeester.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
REAGEER!

Artikel 126 - Ambtsinstructie commissaris koning

Bij de wet kan worden bepaald, dat de commissaris van de Koning wordt belast met de uitvoering van een door de regering te geven ambtsinstructie.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
REAGEER!

Artikel 127 - Vaststelling verordening

Provinciale staten en de gemeenteraad stellen, behoudens bij de wet of door hen krachtens de wet te bepalen uitzonderingen, de provinciale onderscheidenlijk de gemeentelijke verordeningen vast.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
REAGEER!

Artikel 128 - Toekenning bevoegdheden

Behoudens in de gevallen bedoeld in artikel 123, kan de toekenning van bevoegdheden, als bedoeld in artikel 124, eerste lid, aan andere organen dan die, genoemd in artikel 125, alleen door provinciale staten onderscheidenlijk de gemeenteraad geschieden.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
REAGEER!

Artikel 129 - Verkiezing vertegenwoordigend orgaan

  1. De leden van provinciale staten en van de gemeenteraad worden rechtstreeks gekozen door de Nederlanders, tevens ingezetenen van de provincie onderscheidenlijk de gemeente, die voldoen aan de vereisten die gelden voor de verkiezing van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Voor het lidmaatschap gelden dezelfde vereisten.
  2. De leden worden gekozen op de grondslag van evenredige vertegenwoordiging binnen door de wet te stellen grenzen.
  3. De artikelen 53, tweede lid, en 59 zijn van toepassing. Artikel 57a is van overeenkomstige toepassing.
  4. De zittingsduur van provinciale staten en de gemeenteraad is vier jaren, behoudens bij de wet te bepalen uitzonderingen.
  5. De wet bepaalt welke betrekkingen niet gelijktijdig met het lidmaatschap kunnen worden uitgeoefend. De wet kan bepalen, dat beletselen voor het lidmaatschap voortvloeien uit verwantschap of huwelijk en dat het verrichten van bij de wet aangewezen handelingen tot het verlies van het lidmaatschap kan leiden.
  6. De leden stemmen zonder last.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
VIDEO
recente rechtspraak
REAGEER!

Artikel 130 - Kiesrecht gemeenteraad niet-Nederlanders

De wet kan het recht de leden van de gemeenteraad te kiezen en het recht lid van de gemeenteraad te zijn toekennen aan ingezetenen, die geen Nederlander zijn, mits zij tenminste voldoen aan de vereisten die gelden voor ingezetenen die tevens Nederlander zijn.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
REAGEER!

Artikel 131 - Aanstelling burgemeester en commissaris Koning

De commissaris van de Koning en de burgemeester worden aangesteld, geschorst en ontslagen op een bij de wet te bepalen wijze. Krachtens de wet kunnen nadere regels worden gesteld over de daarbij te volgen procedures.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
REAGEER!
POLITIEK

Artikel 132 - Inrichting, samenstelling, bevoegdheid decentrale besturen

  1. De wet regelt de inrichting van provincies en gemeenten, alsmede de samenstelling en bevoegdheid van hun besturen.

  2. De wet regelt het toezicht op deze besturen.

  3. Besluiten van deze besturen kunnen slechts aan voorafgaand toezicht worden onderworpen in bij of krachtens de wet te bepalen gevallen.

  4. Vernietiging van besluiten van deze besturen kan alleen geschieden bij koninklijk besluit wegens strijd met het recht of het algemeen belang.

  5. De wet regelt de voorzieningen bij in gebreke blijven ten aanzien van regeling en bestuur, gevorderd krachtens artikel 124, tweede lid. Bij de wet kunnen met afwijking van de artikelen 125 en 127 voorzieningen worden getroffen voor het geval het bestuur van een provincie of een gemeente zijn taken grovelijk verwaarloost.

  6. De wet bepaalt welke belastingen door de besturen van provincies en gemeenten kunnen worden geheven en regelt hun financiële verhouding tot het Rijk.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
REAGEER!

Artikel 132a - Caribische openbare lichamen

  1. Bij de wet kunnen in het Caribische deel van Nederland andere territoriale openbare lichamen dan provincies en gemeenten worden ingesteld en opgeheven.

  2. De artikelen 124, 125 en 127 tot en met 132 zijn ten aanzien van deze openbare lichamen van overeenkomstige toepassing.

  3. In deze openbare lichamen worden verkiezingen gehouden voor een kiescollege voor de Eerste Kamer. Artikel 129 is van overeenkomstige toepassing.

  4. Voor deze openbare lichamen kunnen regels worden gesteld en andere specifieke maatregelen worden getroffen met het oog op bijzondere omstandigheden waardoor deze openbare lichamen zich wezenlijk onderscheiden van het Europese deel van Nederland.

MEER OVER DIT ONDERWERP

Artikel 133 - Waterschappen

  1. De opheffing en instelling van waterschappen, de regeling van hun taken en inrichting, alsmede de samenstelling van hun besturen, geschieden volgens bij de wet te stellen regels bij provinciale verordening, voor zover bij of krachtens de wet niet anders is bepaald.

  2. De wet regelt de verordenende en andere bevoegdheden van de besturen van de waterschappen, alsmede de openbaarheid van hun vergaderingen.

  3. De wet regelt het provinciale en overige toezicht op deze besturen. Vernietiging van besluiten van deze besturen kan alleen geschieden wegens strijd met het recht of het algemeen belang.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
REAGEER!

Artikel 134 - Publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie

  1. Bij of krachtens de wet kunnen openbare lichamen voor beroep en bedrijf en andere openbare lichamen worden ingesteld en opgeheven.

  2. De wet regelt de taken en de inrichting van deze openbare lichamen, de samenstelling en bevoegdheid van hun besturen, alsmede de openbaarheid van hun vergaderingen. Bij of krachtens de wet kan aan hun besturen verordenende bevoegdheid worden verleend.

  3. De wet regelt het toezicht op deze besturen. Vernietiging van besluiten van deze besturen kan alleen geschieden wegens strijd met het recht of het algemeen belang.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
REAGEER!

Artikel 135 - Gemeenschappelijke regelingen

De wet geeft regels ter voorziening in zaken waarbij twee of meer openbare lichamen zijn betrokken. Daarbij kan in de instelling van een nieuw openbaar lichaam worden voorzien, in welk geval artikel 134, tweede en derde lid, van toepassing is.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
REAGEER!

Artikel 136 - Geschillen

De geschillen tussen openbare lichamen worden bij koninklijk besluit beslist, tenzij deze behoren tot de kennisneming van de rechterlijke macht of hun beslissing bij de wet aan anderen is opgedragen.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
REAGEER!

HOOFDSTUK 8

Herziening grondwet

INLEIDING

ALGEMENE INLEIDING

Artikel 137 - Grondwetswijziging

  1. De wet verklaart, dat een verandering in de Grondwet, zoals zij die voorstelt, in overweging zal worden genomen.

  2. De Tweede Kamer kan, al dan niet op een daartoe door of vanwege de Koning ingediend voorstel, een voorstel voor zodanige wet splitsen.

  3. Na de bekendmaking van de wet, bedoeld in het eerste lid, wordt de Tweede Kamer ontbonden.

  4. Nadat de nieuwe Tweede Kamer is samengekomen, overwegen beide kamers in tweede lezing het voorstel tot verandering, bedoeld in het eerste lid. Zij kunnen dit alleen aannemen met ten minste twee derden van het aantal uitgebrachte stemmen.

  5. De Tweede Kamer kan, al dan niet op een daartoe door of vanwege de Koning ingediend voorstel, met ten minste twee derden van het aantal uitgebrachte stemmen een voorstel tot verandering splitsen.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
BLOGS
REAGEER!

Artikel 138 - Aanpassing niet gewijzigde bepalingen

  1. Voordat de in tweede lezing aangenomen voorstellen tot verandering in de Grondwet door de Koning worden bekrachtigd, kunnen bij de wet:

    a. de aangenomen voorstellen en de ongewijzigd gebleven bepalingen van de Grondwet voor zoveel nodig aan elkaar worden aangepast;

    b. de indeling in en de plaats van hoofdstukken, paragrafen en artikelen, alsmede de opschriften worden gewijzigd.

  2. Een voorstel van wet, houdende voorzieningen als bedoeld in het eerste lid onder a, kunnen de kamers alleen aannemen met ten minste twee derden van het aantal uitgebrachte stemmen.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
REAGEER!

Artikel 139 - Bekendmaking en inwerkingtreding

De veranderingen in de Grondwet, door de Staten-Generaal aangenomen en door de Koning bekrachtigd, treden terstond in werking, nadat zij zijn bekendgemaakt.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
REAGEER!

Artikel 140 - Handhaving bestaande regelgeving

Bestaande wetten en andere regelingen en besluiten die in strijd zijn met een verandering in de Grondwet, blijven gehandhaafd, totdat daarvoor overeenkomstig de Grondwet een voorziening is getroffen.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
REAGEER!

Artikel 141 - Bekendmaking herziene Grondwet

De tekst van de herziene Grondwet wordt bij koninklijk besluit bekendgemaakt, waarbij hoofdstukken, paragrafen en artikelen kunnen worden vernummerd en verwijzingen dienovereenkomstig kunnen worden veranderd.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
REAGEER!

Artikel 142 - Aanpassing Grondwet aan Statuut

De Grondwet kan bij de wet met het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden in overeenstemming worden gebracht. De artikelen 139, 140 en141 zijn van overeenkomstige toepassing.

MEER OVER DIT ONDERWERP
WETENSCHAPPELIJK COMMENTAAR
THEMA IN HET KORT
KLASSIEKE UITSPRAKEN
recente rechtspraak
REAGEER!